AMERİKAEKONOMİSİZDEN GELENLER

Hugo Chavez Sonrası Venezuela Ekonomisi

HALIL İBRAHIM KELEŞ

Düzce Üniversitesi, Muhasebe Ve Finansman Yüksek Lisans

Dünyanın bilinen en çok petrol rezervine sahip olan Venezuela, ekonomik olarak zor durumdadır. Bunda uygulanan siyasi sisteminde etkisi vardır.
1999 yılında Venezuela cumhurbaşkanı olan Hugo Chavez, uyguladığı politikalarla taraflı tarafsız nerdeyse bütün Venezuela halkının hayatını değiştirmiştir. Görevde bulunduğu süre içerisinde hem siyasi hem de ekonomi alanında faaliyete geçirdiği uygulamalarla Venezuela’dan sıkça söz edilmesinde başrol oynamıştır.

Görev yaptığı 13 yılı aşkı süre içinde ülkedeki yoksulların hayatlarını iyileştirmeyi hedefleyen çok sayıda projeyi hayata geçirmiştir. Bunlardan en önemlisi 2004 yılında uygulanmaya başlanan ‘Barrio Adentro’ projesidir. Bu proje sayesinde, yüzlerce Kübalı doktoru başkent ve civarında ki en yoksul mahallelere getirerek, yeni sağlık ocakları açmıştır. 2007 yılında ise bu uygulamayı bütün ülkeye yaymıştır(1). Çok uluslu şirketler tarafından el konulan tarım topraklarını, yoksul halka ücretsiz vererek işlemelerini sağlamış ve kurduğu tramvay sistemiyle, başkentin çevresinde tepelerde yaşayan halkın şehir merkezine kolay erişimini sağlamıştır(2).

Bu ve buna benzer birçok proje toplumsal olarak yok sayılmış fakir kesimi görünür hale getirmiş ve Hugo Chavez’in girdiği nerdeyse bütün seçimleri kazanmasını sağlamıştır. Chavez’in başda olduğu yıllarda, büyük bölümünde petrol ihraç eden Venezuela ekonomisi sürekli bir gelişme göstermiştir. İktidar da bulunduğu 1999’dan 2012 yılına kadar Venezuela ekonomisi ortalama her yıl %4,6 oranında büyüme ivmesi yakalamıştır. Aşırı yoksulluk oranını %40’tan, %7,3’e indirmiştir. İşsizlik oranını %11,3’ten, %7,7’ye düşürmüştür(3). 2011 yılında kanser tedavisi görüp hastalıktan kurtulan Chavez, 2012 yılında hastalığın nüksetmesi sonucu 5 Mart 2013 yılında hayatını kaybetmiştir. Ancak, Chavez döneminde yapılan ekonomik uygulamalar uzun vadeli olmadığı için, Venezuela ekonomisinin kısa süreliğine gelişmesine neden olmuştur.

Chavez döneminde uygulanan millileştirme politikası ekonominin, küreselleşmeye kapalı olmasını sağlamıştır. Madenlerin millileştirilmesi, özel sektörün ülkeden kaçmasına, güvensizlik ortamının oluşmasına, yabancı sermayenin ülkeden çekilmesine neden olmuştur. Halka dağıtılan toprakların işlenmemesi, Venezuela’nın gıda ürünlerini dışarıdan karşılamasına sebep olmaktadır. Bununla birlikte düşen petrol fiyatları, ekonomisi petrole bağlı olan Venezuela’ya para girişini azaltmıştır.

Petrol fiyatlarında ortaya çıkan düşüş, küresel ekonomide, tıpkı yükselişinde olduğu gibi bir takım sorunları birlikte getirmiştir. Venezuela ekonomisi petrol üretimi ve ihracatı üzerine kuruludur. Seneler itibarıyla küçük farklılıklar olmakla birlikte, GSMH’nin %30’u, ihracat gelirlerinin %90’ından fazlası ve kamu gelirlerinin %56’sı petrol sektöründen kaynaklanmaktadır(4). Venezuela’da petrolden elde edilen gelirler halkın ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılmaktadır. Petrol fiyatlarının düşmesi Venezuela’yı ekonomik krizin içine sürüklemiştir. Petrol fiyatlarının 120 Dolardan, sert düşüş yaşayarak 50 Dolar civarına düşmesi, gelirlerini azaltmış ve Chavez zamanında uygulanan sosyal sistemi çöküş noktasına getirmiştir. Petrol dışında başka bir ihracı olmayan ülke ithalata bağlı duruma gelmiştir ve ödemelerini sadece petrol ile yapabilmektedir.

Bu süreç içinde Çin’den 42,5 milyar dolar borç olan Venezuela, son olarak artan harcamalarını karşılamak için Çin kalkınma bankasından 5 milyar dolar daha borç istemiştir (5). Diğer yandan, para birimi Bolivar’ın Amerikan doları karşısında son bir yılda üçte bir oranında değer kaybetmesi ile birlikte ithal edilen ürünlerin maliyeti de giderek artış göstermiştir. Kara borsada Amerikan doları 250 Bolivar seviyesine kadar çıkmış ve bunun sonucu olarak birçok temel tüketim ürününü bulmak dahi zorlaşmıştır. Bu durum, halkın hem para hem döviz sıkıntısı çekmesi, devletinde marketleri kendi tekeline alması ile birleşince Venezuela da sadece haftanın 2 günü alışverişe izin verilmesine neden olmaktadır(6).

Yaşanan kıtlık ve gelir yetmezliği, enflasyonunda çok yükselmesine neden olmuştur. 2012 yılında %21 olan enflasyon oranı, 2013’te %40’a, 2014’te %62’ye yükselmiştir. Bu oran dünya ekonomilerinde ki en yüksek orandır. 2011’de %43,3 olan devlet borcu 2014’te %46,3’e yükselmiştir(7). Yüksek enflasyon ve para arzının düşük olması Venezuela’nın bütçe dengesini bozmuştur. Venezuela ekonomisinde oluşan bu tablodan sonra 2013 yılında büyüme olarak, 2012 yılında yakalamış olduğu %5,6’nın çok altında kalarak %1,3 oranında büyümüştür. Artan enflasyon, yapılan sübvansiyonlar, siyasi olarak yanında yer alan ülkelere verdiği ucuz petrol, enflasyonla birlikte sürekli piyasaya sürülen paralarla birlikte, Venezuela ekonomisi 2014 yılında %3 oranında daralmıştır(8).

Hugo Chavez başa gelene kadar OPEC içinde yer almasına rağmen çok fazla itibarı olmayan Venezuela, petrol fiyatlarının son 15 yıldır artış göstermesiyle büyük bir gelir etmiş ve bu gelirleri sosyal devlet anlayışı içinde harcamıştır. Ancak, global Dünya düzeninde artan ve azalan fiyatlar ekonomik olarak her ülkeyi etkisi altına almıştır. Chavez zamanında Venezuela da uygulanan ekonomik modeller, petrol fiyatlarının düşmesi, gelirlerin azalmasıyla uygulanamaz hale gelmiş ve halkın üçte biri açlık sınırının altında yaşamaya başlamıştır. Chavez zamanında yapılan merkezi ekonomi sistemi, üretimin azalmasına ve devletin dışa bağımlı olmasına neden olmuştur. Küresel ekonomide azalan petrol fiyatları, Venezuela’yı krize sokmuştur. Her ne kadar petrol fiyatlarının bu yıl içinde bir miktar yükselmesi beklense de, Venezuela’nın ekonomik durumunu canlandırmaya yetmeyeceği öngörülmektedir. Bu yüzden Venezuela’nın petrol dışında ihraç edebilecek kaynaklar oluşturması gerekmektedir.

Kaynaklar
(1) Muntaner C., Armada F., ‘Venezuela’s Barrio Adentro: Participatory Democracy, South-South Cooperation and Health Care for All’, Social Medicine, V:3, N:4, November 2008
(2) Grainger S., ‘Hugo Chavez: A divided and divisive legacy?’, http://www.bbc.com/news/world-latin-america-16610581 , Erişim Tarihi: 08.04.2015
(3) IMF Data and Statistics,‘República Bolivariana de Venezuela and the IMF’, http://www.imf.org/external/country/VEN/index.htm , Erişim Tarihi: 08.04.2015
(4) Türkiye Dışişleri Bakanlığı, ‘Venezuela’nın Ekonomisi’, http://www.mfa.gov.tr/meksika-ekonomisi__.tr.mfa , Erişim Tarihi: 09.04.2015
(5) BBC, ‘Venezuela ekonomisi ne durumda?’, http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2013/03/130306_chavez_ekonomi.shtml , Erişim Tarihi:10.04.2015
(6) Forbes, ‘How Bad Is Venezuela’s Economic Chaos?’, http://www.forbes.com/sites/nathanielparishflannery/2015/02/18/how-venezuelas-economic-crisis-hurts-u-s-companies/ , Erişim Tarihi: 10.04.2015
(7) Coface, ‘Major Macro Economic Indicators’, http://www.coface.com.tr/EKONOMI-YAYINLARI/Venezuela , Erişim Tarihi: 10.04.2015
(8) The World Bank, ‘Venezuela, RB’, http://data.worldbank.org/country/venezuela-rb?display=graph , Erişim Tarihi: 09.04.2015

Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Göz Atın

Kapalı
Başa dön tuşu
Kapalı