Trump’ın İç ve Dış ‘Karşıtları’na Yanıtı Suriye’den Geçebilir

Prof. Dr. BERİL DEDEOĞLU 
Galatasaray Üniversitesi, Uluslararası İlişkiler

ABD’de başkanlık seçimleri öncesinde olan rekabetin çok daha keskin olanı Trump seçildikten sonra yaşanıyor. Gerek yeni yönetim kadrosunun profili, gerek bugüne kadar yapılacağı dile getirilen politikalar, ülkedeki sermaye ve güç çevrelerinin yer değiştireceğine işaret ediyor. ABD siyasal yaşamının en önemli unsuru sayılan lobilerin yapılarının değişeceğini ima eden açıklamalar bile, tek başına rekabetin keskinleştiğinin delili kabul edilebilir.

Trump’ı kabullenememe hali, Obama yönetimini destekleyen çevrelerde mi, yoksa Obama yönetiminin zafiyet gösterdiği yerlerde devreye giren “derin Amerika” da mı, orasını henüz anlamak kolay değil. Ancak görünen o ki, koltuğunu devralana kadar Trump’ın kucağına ne kadar çok ateş topu bırakılırsa, o oranda başarısızlığını garanti etmeye yönelik bir çaba olduğu söylenebilir.

Trump başarılı olursa mı daha hayırlı olur, yoksa başarısızlığına dua mı etmek gerekir, onu zaman gösterecek. Ancak önüne bırakılan, özellikle dış politika konusundaki mayınları derhal ve radikal biçimde çözecek adımlar atacağına şüphe bulunmuyor.

Kriterler belirginleşiyor

Trump’ın önüne yığılan sorunların çok büyük bir kısmı, öyle ya da böyle Suriye ile ilgili ve bunların bir kısmı da Türkiye üzerinden yaşama geçiriliyor. Bu noktadaki en temel değişim, terör ve iç savaşla yürütülen vekalet savaşlarından, devletler arası denetlenebilir rekabete geçmekte.

Trump, örgütleri değil, devletleri muhatap alacağını açıklıyor. Bunu yapabilmesi için dört önemli adıma ihtiyacı var. Bunlardan birincisi, örgütlerin bulundukları ülkelerdeki iktidarların, onları denetleyebilme ya da pasifleştirme kapasitesine sahip olmaları. İkincisi; bu konuda devletlerarası işbirliğinin artırılması. Üçüncüsü devletlerarası işbirliğinin ABD-Rusya çekirdeğiyle şekillenip içine başka oyuncu karıştırılmaması ve dördüncüsü de ABD-Rusya işbirliğinin kalıcı olmadığını hesaplayarak faaliyet sürdürülmesi.

Suriye ve çevresinde gelişen olaylar, söz konusu politikanın test alanı. ABD-Rusya çekirdeğiyle oluşacak işbirliği, bölge ülkelerini kapsıyor. Bölge ülkelerinin bu işbirliği içinde yer alabilme kriterleri ise dış politikalarında “dini” unsurları kullanmamaları, iç politikalarında da özellikle ABD karşıtı radikal dini söylem ve eylemlerden uzak durmaları.

Müttefikleri desteklemeye geri dönülüyor 

Türkiye’deki DEAŞ eylemleri ile Fırat Kalkanı çerçevesindeki “yalnız bırakma” siyaseti, sonuç itibarıyla Türkiye’nin iç ve dış politikasında hangi değer ve ilkeleri öne çıkaracağına ilişkin bir test etkisi yaratıyor.

Türkiye’nin öne çıkaracağı politikalar, ne kadar evrensel ilkelerle uyumlu olursa, o kadar ABD-Rusya işbirliğinin dengelenmesine hizmet edecek. Bu da, ABD’nin bölgedeki müttefiklerini destekleme siyasetine geri dönmesini kolaylaştıracak.

ABD’nin bölgedeki müttefiklerini desteklemesi, bu ülkelere güç aktarımı anlamına gelir; aktarılan gücü nasıl kullandıkları da müttefik ülkelerin kaderi olur.

Anlaşıldığı kadarıyla ABD, ilk adımı Fırat Kalkanı’na vereceği askeri destekle atacak; bu yolla Suriye masasına oturma hakkı kazanacak. Bunun, Türkiye’yi hem operasyonel hem de diplomatik anlamda rahatlatacağına şüphe yok. Ayrıca bu durum, ABD-PYD ilişkilerinin de değiştiğine işaret edecek. Dolayısıyla İncirlik’i fazla konu etmeye gerek olmayabilir; zira ABD zaten mücadeleye dahil olacak. Pazarlıklarda kullanılabilecek araçları, ileriye saklamak daha iyi olacak gibi. Çünkü ABD-Rusya uzlaşısının bir sınırı olabilir ve o sınır Türkiye’yi yakından ilgilendirebilir.

PAYLAŞIN:
Avrupa Birliği Bakanlığı görevinde bulunmuş olan Prof. Dr. Beril Dedeoğlu, Ege Üniversitesi rektörüdür. Daha önce Galatasaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı görevindeydi. Özellikle Avrupa Birliği ile uluslararası güvenlik konularında çalışmaktadır. Galatasaray Lisesi ve İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü mezunudur. Akademik kariyerine aynı kurumda, Prof. Dr. Esat Çam’ın asistanı olarak başlamıştır. 1995 yılından bu yana Galatasaray Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde görev yapmaktadır. 1999 yılında doçent, 2005 yılında profesör olmuştur. Kadir Has Üniversitesi’nde de ders vermektedir. Çok sayıda bilimsel makalesi ve kitabı bulunan Beril Dedeoğlu, Star ve Daily Sabah gazetelerinde uluslararası politika yorumlarına imza atmaktadır. Dedeoğlu, bir dönem Kanal 24’de yayınlanan programlara katkıda bulunmuştur, halen TRT Haber’de yayınlanan Açı programının katılımcılarındandır.