Müzakereler Nasıl Askıya Alınır?

Almanya’da seçim kampanyalarının bir numaralı konusu Türkiye ve Cumhurbaşkanı Erdoğan. Başta iktidar ve ana muhalefet partisi olmak üzere, irili ufaklı tüm siyasi partiler Almanya’da hükûmet olabilmenin yolunun “Türkiye’ye saldırmak”tan geçtiğini sanıyorlar. Hristiyan Demokrat Partili Başbakan Angela Merkel ile Sosyal Demokrat Parti lideri Martin Schulz arasındaki televizyon münazarasında da manzara değişmedi. “Almanya’ya faydanız ne olacak?” sorusunu cevaplamak yerine kimin daha fazla “Türkiye karşıtı” olduğunu gösterme yarışına girdiler. Kabul etmek lazım ki, Başbakan Merkel rakibine göre bir adım önde bitirdi tartışmayı. Türkiye ile Gümrük Birliği’nin genişletilmesine karşı çıktığını yinelemekle yetinmedi, üyelik müzakerelerini de durduracaklarını ilan etti.

Şansölye Merkel’in, Ankara’dan gelen Gümrük Birliği’nin genişletilmesi yönündeki teklifi müzakere etmeye açık olduğunu, pazarlık payını yükseltebilmek için sert bir tavır içine girdiğini düşündüğümü daha önce de bu köşede yazmıştım. Gümrük Birliği’nin yeni içeriğinin ne olacağı konusundaki kararı Almanya tek başına vermeyecek. Tartışıp, uzlaşması gereken 27 AB üyesi daha var. Ama bu çıkışları yaparak, Türkiye’nin önüne koyulacak yeni müzakere pozisyonunda ana belirleyici olmaya çalışıyor. Yıllardır dillendirdikleri ama AB’nin tutumu hâline getiremedikleri “imtiyazlı ortaklık” formülünü de Merkel böylece resmîleştirmeyi çok arzu ediyor.

Diğer yandan Merkel’in zikrettiği diğer konu olan müzakerelerin askıya alınması veya kesilmesi de Almanya’nın tek başına alabileceği bir karar değil. Almanya yeni bir müzakere faslının açılmasını engelleyebilir –ki zaten dördü dışında tüm fasıllar hâlihazırda şu veya bu sebeple bloke edilmiş durumda. Açılmış olan fasılların geçici olarak kapanmasını engelleyebilir –ki zaten tüm fasılların geçici olarak kapatılması da 2006’dan bu yana Kıbrıs şartına bağlanmış durumda. Bunları tek başına yapabilirken, müzakerelerin askıya alınmasını ya da tamamen kesilmesini tek başına temin edemez. Çünkü, bu işlemin ne şekilde yapılacağı müzakerelerin “anayasası” niteliğindeki “Müzakere Çerçeve Belgesinde” çok net ifadelerle tanımlanmış durumdadır.

Söz konusu belgede, Türkiye ile yürütülmekte olan müzakerelerin nasıl askıya alınabileceği aşağıdaki şekilde hükme bağlanmıştır:

“Türkiye’de, Birliğin temelini oluşturan özgürlük, demokrasi, insan haklarına ve temel özgürlüklere saygı ve hukukun üstünlüğü ilkelerinin ciddi ve sürekli olarak ihlal edilmesi durumunda, komisyon kendi inisiyatifiyle veya üye devletlerin üçte birinin talebi üzerine müzakerelerin askıya alınmasını tavsiye eder ve müzakerelerin tekrar başlatılması için gerekli koşulları önerir. Konsey, böyle bir tavsiye üzerine, Türkiye’yi de dinledikten sonra, nitelikli çoğunlukla, müzakerelerin askıya alınıp alınmamasını ve tekrar başlatılması için gerekli koşulları karara bağlar. Üye devletler, Hükûmetlerarası Konferansta, oybirliği genel kuralına halel gelmeksizin, Konsey kararı doğrultusunda hareket eder. Avrupa Parlamentosu bilgilendirilir.” (Metnin tercümesi DPT tarafından yapılmıştır.)

Metinden de anlaşılabileceği üzere;

1- Müzakerelerin askıya alınabilmesinin teklif edilmesi ancak ve ancak müzakerelerin başlaması için yerine getirilmesi gerekli olan siyasi kriterlerin Türkiye tarafından ciddi ve sürekli olarak ihlali ile mümkündür.

2- Ya Avrupa Birliği Komisyonu konuyu gündeme taşıyabilir, ya da en az dokuz ülkenin birlikte hareket ederek Türkiye ile müzakerelerin askıya alınmasını talep etmesi gerekir.

3- Böyle bir talep Avrupa Birliği Konseyine iletildiğinde önce Türkiye’nin iddialara cevap vermesini talep eder. Ardından da bir oylama yapılır. Oylamada nitelikli çoğunluk aranır. Yani, Avrupa Birliği üyesi ülkelerin %55’inin yani en az 16 ülkenin Türkiye ile müzakerelerin durdurulması yönünde oy vermesi gereklidir. Ayrıca, 1 Kasım 2014 tarihinden geçerli olarak yürürlüğe giren yeni kurala göre, bu yönde oy veren ülkelerin nüfusunun toplamının da, AB’nin toplam nüfusunun en az %65’ini oluşturması gerekmektedir.

Bu tablo da gösteriyor ki, Şansölye Merkel’in Türkiye ile müzakereleri gerçekten askıya aldırabilmesi için yanına en az 15 AB üyesini daha alması gerekli. AB’nin 2017 itibarıyla nüfusunun 520 milyon olduğu düşünülürse, Bayan Merkel’in yanında yer alacak ülkelerin toplam nüfusunun en az 338 milyon olması gerekir. Başka bir deyişle, henüz AB’den resmen ayrılmamış Birleşik Krallık, Fransa, İtalya ve / veya İspanya, Almanya’nın yanında yer almasa, diğerleri “evet” dese bile müzakerelerin askıya alınması mümkün olmaz.

Şansölye Merkel herhâlde bu hesabı benden çok daha iyi biliyordur. Öyleyse, Berlin’de bugünlerde mesele üzüm yemek değil, bağcıyı dövmek… (Türkiye)

PAYLAŞIN:
Şu anda Kemerburgaz Üniversitesi Rektörü olan Çağrı Erhan, 1993’te Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden mezun oldu. Aynı üniversitede, 1996’da uluslararası ilişkiler yüksek lisansını, “Türk-Amerikan İlişkilerinde Afyon Sorunu” başlıklı tezi savunarak tamamladı. 2000 yılında da, “Osmanlı-Amerikan Siyasi İlişkileri” başlıklı teziyle, Hacettepe Üniversitesi Tarih Bölümünde doktor unvanını aldı. 2003’te siyasi tarih doçenti oldu. 2009 yılnda profesör oldu. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler ve Hukuk Fakülteleri ile TOBB ETÜ’de, “Osmanlı Diplomasi Tarihi”, “Türk-Amerikan İlişkileri”, “Siyasi Tarih”, “Uygarlık Tarihi”, “NATO” ve “Amerikan Diplomasi Tarihi” derslerini vermektedir. 2002′den itibaren, Stratejik Araştırma ve Etüd Merkezi (SAREM) Yürütme Kurulu, Stratejik Araştırmalar Merkezi (SAM) Yayın Kurulu, Türk Askeri Tarih Komisyonu Yürütme Kurulu, Tarih Yazıcılığı’nın Avrupa Boyutu Projesi Ulusal Komitesi, Avrupa Konseyi Tarih Eğitimi Projesi Yönetim Kurulu, Uluslararası Siyasi ve Ekonomik İlişkiler Merkezi Merkez Kurulu üyeliklerinde bulunan Çağrı Erhan, Uluslararası İlişkiler Dergisi ve Ankara Avrupa Çalışmaları dergilerinin kurucu editörlerindendir. Çağrı Erhan, Ekim 2000-Kasım 2003 arasında Ankara Üniversitesi Avrupa Toplulukları Araştırma ve Uygulama Merkezi müdür yardımcılığı görevini yapmıştır. Aralık 2005′te aynı merkeze müdür olarak atanmıştır. Şubat-Kasım 2008′de Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi Başkan Yardımcılığı görevini yürütmüştür. Ocak 2009′da profesör olmuştur. Halen Mülkiye’de Ortadoğu, Osmanlı Diplomasi Tarihi, ABD Dış Politikası, NATO ve TOBB ETÜ’de Siyasi Tarih dersleri vermektedir.