ASYABÖLGESEL ANALİZLER

İsa Yusuf Alptekin

“Gönül arzu eder ki, Türkistan meselesinin halledilmesi davasında öncülük şerefi, Türkiye’nin hakkı olsun….” İsa Yusuf Alptekin (1901-1995)

1901 yılında Doğu Türkistan’ın Kaşgar vilayetine bağlı Yenihisar kazasında dünyaya gelmiştir. Doğu Türkistan’da fenni eğitim yapan okul olmadığı için dini eğitim veren okulda okumuştur. Öğrenimini tamamladıktan sonra çeşitli memuriyet görevlerinde bulunmuştur. 1926 yılında Batı Türkistan’a geçerek burada milli mücadele taraftarlarıyla irtibata geçmiştir. 1931’de Hoca Niyaz tarafından başlatılan ayaklanma sırasında Doğu Türkistan’daki valilerin halka yaptıkları zulmü Çin hükümetine anlatarak, bu durumun önlenmesini, aksi takdirde ayaklanmanın yayılacağını, Rusya’nın işgalinin söz konusu olacağını ifade etmiştir.

Alptekin’in siyasi hayatı Batı Türkistan’daki Çin diplomatik misyonunda aldığı vazife ile başlamıştır. 1932 yılında milli mücadele gereği Çin’e geçen Alptekin, 1936 yılında, 1947’ye kadar sürecek olan Çin Meclisi üyeliğine seçilmiş ve Çin parlamentosunda Doğu Türkistan’ı temsil etmiştir. Mücadelesini daha çok siyasi alanda yoğunlaştırmıştır. 1944′te İli’de başlayan ayaklanma neticesi kurulan hükümete girmesini İlililer istememiştir. Ancak üç yıl sonra hükümetin genel sekreterliğine getirilmiş, bu esnada da Uygur Kültür Cemiyeti ile Doğu Türkistan Gençlik Teşkilatı’nın genel başkanlığını yapmıştır. Bir yıldan fazla kaldığı bu görev esnasında, Rusya’nın ve Çin’in tepkilerini üzerine çekmiş, 1949′da Çin’in Doğu Türkistan’ı işgali ile birlikte Keşmir’e iltica etmiştir. 1954 yılında Türkiye’ye gelmiş ve Türk vatandaşlığına geçmiştir. Türkiye’ye gelir gelmez İstanbul’da Doğu Türkistan Göçmenler Cemiyeti’ni kurarak, bundan sonraki faaliyetlerini Doğu Türkistan davasının dünya kamuoyuna anlatılması üzerinde yoğunlaştırmıştır. Doğu Türkistan’ın Sesi, Tanrı Dağları ve Altay isimlerinde üç dergi ile Erk adında bir gazete çıkarmıştır. Türk-İslam dünyasından getirttiği kitaplarla Yusuf Has Hacib Kütüphanesi’ni kurmuştur.

1960 yılında Yeni Delhi’de toplanan Asya-Afrika Konferansı’na, 1962’de Bağdat’ta, 1964’te Somali’de Mogadişu’da, 1965’de Mekke’de, 1978’de Karaçi’de toplanan İslam konferanslarına katılarak 1980 yılında Mekke’de düzenlenen Dünya İslam Birliği Kurucular Meclisi üyeliğine seçilmiştir. Bu toplantı ve konferanslarda Doğu Türkistan’ı temsil ederek Doğu Türkistan lehine kararlar alınmasına vesile olmuştur.

Doğu Türkistan mücadelesini daha geniş kitlelere duyurmak isteyen Alptekin, 1983 yılında Doğu Türkistan Neşriyat Merkezi’ni kurmuştur.

İsa Yusuf Alptekin 17 Aralık 1995 gecesi vefat etmiştir. Eserleri arasında Doğu Türkistan Davası, Unutulan Vatan Doğu Türkistan, Doğu Türkistan İnsanlıktan Yardım İstiyor, Türkistan Şehitleri, Demir Perde Arkasındaki Müslümanlar, Esir Doğu Türkistan İçin, Resimli Doğu Türkistan, Büyük Doğu Türkistan Hakkında Muhtıra, Doğu Türkistan’ın Hür Dünyaya Çağrısı, Doğu Türkistan’ın Sesi bulunmaktadır.

İsa Yusuf Bey’in hayatı hakkında kısa bir değerlendirme yapıldığında şu noktalan tespit etmek mümkündür.

İsa Yusuf Bey, diğer Türkistanlı liderlerden farklı olarak diplomat yönü ağır basan bir şahsiyettir. Meselelerin şiddetten ziyade aklı selim ve uzun vadeli çalışmalarla halledileceğine inanır .Batı Türkistan’da vazife yaptığı yıllar onun ufkunu genişletmiş ve dünyayı ,daha iyi tanımasına fırsat vermiştir .Bu görevleri sırasında Türk ve İslam dünyasını da yakından tanımak imkanını bulmuştur .

1938-39 yıllarında Hindistan, S. Arabistan, Mısır, Türkiye, İran, Irak, Lübnan, Afganistan gibi ülkelere yaptığı seyahatler Türk ve İslam dünyasının gücü hakkında da çok mühim fikirler edinmesini sağlamıştır.

0, bu seyahatler sırasında pek çok devlet adamı ile görüşerek devlet tecrübesini de arttırmıştır. Böylece İsa Yusuf Bey, ender kıymette bir devlet ve siyaset adamı olarak siyasi arenada hak ettiği yeri kazanmıştır.

Onun her gittiği yerde Türk ve Müslüman talebelerle ilgilenmesi, onları daha iyi şartlar içinde okutmak istemesi, cemiyetler kurup, gazete ve dergi yayınında bulunması eğitim ve kültüre verdiği önemi gösterir.

”İyi adam, iyi iş” prensibi, Batı Türkistan’da iken tanıştığı Özbek Türklerinin milli şairi Çolpan’ın ”İsa Bey, bize adam lazım, her konuda yetişmiş adam lazım, sözlerinin fiiliyata geçirilme isteğini ifade eder.

İsa Yusuf Bey sarsılmaz bir İmanın adamıdır. Mücadele azminin kaynağı bu sarsılmaz imandır. Gençlik yıllarında başlayan mücadele hayatı, hicretler, eziyetler, türlü sıkıntılarla devam etmiş ve hürriyet aşkı 90 yaşında bile gönlünü alev alev yakmaktadır.

Doğu Türkistan ‘ın istiklaline kavuşacağına dair ümidi hiçbir zaman bitmemiştir. İsa Yusuf Bey, bu ümidi kutlu bir kurtuluş olarak görmüştür. Kırk atlısı ile Çin Sarayını basan büyük atası Kürşad gibi Doğu Türkistanlı Türklerin Bağımsızlık sembolü olmuştur. İnancı ve düşünceleri ile şekillenen bu kurtuluşun kültür ve ekonomik gücün birleşmesi ile gerçekleştirilebileceğine inanmıştır ve her fırsatta bunu dile getirmiştir.

Doğumundan ölümüne 90 yıl boyunca bütün ömrünü mücadele ile geçiren bu iman ve mücadele adamına hayranlık duymamak imkânsızdır. İnşallah bu büyük insanın hayat hikâyesi tüm esir kalmış milletlere ve bağımsızlık için çaba veren tüm Türk Dünyasına örnek teşkil eder…

Kemal Oğuz ÇAKIR

 

*Bu yazı ilk olarak Akademik Analiz dergisinin Mayıs sayısında yayınlanmıştır.

Dergiyi online okumak için tıklayınız.

Bilgisayarınıza indirmek için tıklayınız.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı