SİZDEN GELENLERTARİH

Türkolojiye Açılan Yeni Bir Pencere: Urum Türkleri

Urumlar 1780 yılından önce Kırım’da yaşamaktaydılar. Urum Türkleri bugün çoğunlukla Ukrayna ve Gürcistan’da yaşamaktadırlar.

Eda HOLDUR

Ankara Üniversitesi, Uluslararası İlişkiler

Etimolojik olarak Rum kelimesinden türetilmiş olan Urumlar ya da Urum Türkleri bugün Ukrayna ve Gürcistan’da yaşamaktadırlar. Özellikle Ukrayna’nın Azak Denizi kıyılarında yaşayan Hıristiyan Urum Türkleri son günlerde Türkoloji çevreleri için yeni ve dikkat çekici konulardan biri haline gelmiştir.[1]Urum Türkleri’nin dikkat çekici hale gelmesinde kimi zaman Rus, kimi zaman Ukraynalı, kimi zaman da Rum sayılarak benliklerini kaybetme noktasına gelmiş olmalarının etkili olduğunu söyleyebiliriz.

Resmi kayıtlarda Grek-Yunanlı olarak adlandırılan Urumlar, kendilerini asla Yunanlı olarak görmemekte ve Yunanlılardan dini inançları(Ortodoks) hariç tamamen farklı olduklarını açıkça vurgulamaktadırlar.[2] Bu iki grup Greko-Tatar olarak da adlandırılmakla birlikte iki grubun farklı oldukları birinci husus dilleridir. Urumlar Türk dili konuşurken Rumeyler Yunan dili konuşmaktadırlar. Greko-Tatarlar’ın nüfusu yaklaşık 130.000 olmakla birlikte %60’ı Türk dili konuşan Urumlar, diğer kısım ise Yunan dili konuşan Rumeylerdir. Burada belirtilmesi gereken başka bir husus Urumlar’ın Grek Federasyonu adlı bir organizasyon ile Helen olarak gösterilmeye çalışılsalar da Urumlar’ın Kıpçak boyundan, yani Türk, olduklarıdır. Urumlar’ın Yunanlılar’dan farklı olduğuna bir başka örnek ise Kırımda yaşarken Rumeylere Tat, Urumlara ise Bazaryane adlarının verilmiş olmasıdır. Mamafih Urumlar arasında Tat balası, Urum belası («Urum belâsıdır») atasözü kullanılmaktadır.[3]

Urumlar 1780 yılından önce Kırım’da yaşamaktaydılar. Urumlar için 1780 yılının karşılığı “sürgün”dür.[4] Hem Rumeyler hem de Urumlar 1780 yılından itibaren yıllara kadar Kırım’da yaşarlarken, II. Katerina döneminde Kırım’dan çıkarılarak Ukrayna’ya iskan edilmişlerdir. İskan edilme sebepleriyse Kırım’ın ekonomik gücünü zayıflatmak ve bölgeyi Slavlaştırmak olarak görülür. Fakat bu göçün esas sebebinin Kırım’ın jeopolitik konumu göz önüne alındığında Ruslar’ın sıcak denizlere inme isteği olduğu kolaylıkla anlaşılabilecektir. Çeşitli yardım vaatleriyle liderler de bu göçe alet edilmiş; fakat bu yardım vaatleri gerçekleştirilmemiştir. Burada üzerinde durulması gereken bir başka nokta, yukarıda bahsedilenlerden de anlaşılacağı gibi Kırım’dan göç ettirilen yalnızca Urum Türkleri değildir. Aynı zamanda Rumeyler, Gürcüler, Gargavuzlar ve Ermeniler de göç ettirilmişler ve Azak denizi kıyılarına yerleşmişlerdir.

Urum Türkleri bugün çoğunlukla Ukrayna ve Gürcistan’da yaşamaktadırlar. Ukrayna Urumları Donetsk eyaletine bağlı 29 köyde yaşamaktadırlar. Gürcistan Urumlarıysa  Gürcistan’ın güneyinde Kvemo Kartli bölgesinde bulunan Tsalka (Parmaksız) şehrinde yaşamaktadırlar. Bu noktada Ukrayna’da yaşayan Urumlar ile ilgili olarak Ortadoks Karamanlılar’la bir bağ olabileceği düşüncesinden de söz etmeliyiz. 13. yüzyılda Selçuk sultanı İzzeddin Keykavuz ile kardeşi II. Kılıçaslan arasındaki taht kavgası İzzeddin Keykavus’un Bizans’a sığınması ve onu takip eden binlerce askerinin de aileleriyle birlikte Bizans tarafından Balkanlara iskan edilmesi, içlerinden oğulları dahil olmak üzere, bazılarının Hıristiyanlığı kabul etmesi bunun dışında Bizans ordusunda görev almaları, daha sonra İzzeddin Keykavus’un hapsedilmesiyle Berke Hanı’nın olaya müdahale ederek İzzeddin Keykavus’u Kırım’a maiyetindeki bir çok askeri ile götürmesi gerçeklerinin göz önünde bulundurulması, Urumlar ve Karamanlar’ın bağın gerçekliğine önemli katkılar sağlayacaktır.[5]

Urumların kültürel yapılarından da bahsedecek olursak aile yapısı, gelenekleri ve geleneksel uygulamaları Anadolu ve çevresinde yaşayan diğer Türk halklarıyla benzerlik gösterdiklerini söylememiz gerekmektedir. Örf ve adetlerine sıkı sıkıya bağlı olan bu toplumda her insan bir diğerinden sorumludur. Kadınlar geleneğin en sıkı koruyucularıdır ve dışa kapalı olarak yaşarlar. Dışardan aileye katılan birisi ailenin kurallarını öğrenmek ve benimsemek zorundadır. Çocuklar çok sıkı bir eğitimden geçirilirler. Düğünlerinde özellikle oğlan tarafını zorlayıcı çeşitli oyunlar ve cezalar uygulanır. Düğünlerdeki oyunlar Kırım Tatar Türkleriyle benzerlikler gösterir. Bunlar Kaytarma, Yarım Ava, Ağır Ava, Sirtaki ve Bogdanka gibi oyunlardır. Ağır Ava oyununu genellikle yaşlılar oynarlar. Kına gecesi ve kına türküleri Anadolu ile ortaktır. Çocuk ve doğum hadisesi özel bir sevinçle karşılanır. Kirvelik hadisesine benzer bir şekilde vaftiz ana ve baba çocuk için saygı duyulması gereken kişilerdir. Doğan çocuğu tuzlama geleneği Anadolu’daki gibidir. Ölüm törenlerinde ‘ağıt’ yakıcıları vardır. Cenazelerde ölü aşı verme törenleri yapılır. Ölen kişilerin belirli günlerde anmaları yapılır ve tütsüler hazırlatılır.[6]

Tüm bu bilgilerden de anlaşılacağı gibi Greklerden Ortodoks olmaları dışında tamamen farklı olan Urumlar Türk dünyasından bir parçadır. Son dönemde varlıklarının diğer Türklerce ve özellikle de Türkiye Türklerince bilinmesini ve varlıklarını devam ettirmek isteğindedirler. Onların bu isteğine karşılık verilmeli, kültürlerini ve benliklerini kaybetmeden evvel kültürel miraslarına sahip çıkılmalıdır.

Dipnotlar:

[1] Kasapoğlu Çengel, Hülya (2004). Ukrayna’daki Urum Türkleri ve Folkloru. Milli Folklor, 2004, Yıl. 16, S. 16, s. 59.

[2] Tekin, Feridun (2007). Urum Türkçesi sesbilgisi üzerine. Karadeniz Araştırmaları/ Balkan, Kafkas, Doğu Avrupa ve Anadolu İncelemeleri Dergisi, sayı:14, sayfa: 93-100, Yaz 2007.

[3] Kasapoğlu Çengel, Hülya (2004). Ukrayna’daki Urum Türkleri ve Folkloru. Milli Folklor, 2004, Yıl. 16, S. 16, s. 59.

[4] Anzerlioğlu, Yonca(2009). Kırım’ın Hıristiyan Türkleri: Urumla.r Millî Folklor, 2009, Yıl 21, S.84, s.108.

[5] Anzerlioğlu, Yonca(2009). Kırım’ın Hıristiyan Türkleri: Urumla.r Millî Folklor, 2009, Yıl 21, S.84, s.109.

[6] Altınkaynak,Erdoğan (2007). Urumlarda Aile, Gelenekleri ve Kurumsal Yapısı, 2007 s.1

Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı