SİYASETTARİH

Türk Siyasal Hayatında Demokrasi Oyunu; Hülle Partileri

1945’den günümüze kadar ülkemizde 219 farklı siyasi partinin kurulduğu görülmektedir. 219 partinin 22 tanesini ‘’Hülle Partisi’’ adı verilen 1985-1995 tarihleri arasında kurulan partiler oluşturmaktadır. Bu partilerin kuruluş amaçları farklı olup, ömürleri 1 ayı aşmamış ve farklı partilerle birleşerek faaliyetlerine son veren partiler olarak siyasal hayatımızda yer almışlardır.

ÖZGEHAN BAYRAK

Sakarya Üniversitesi, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi

Siyasi partiler demokrasi çarkını döndüren yapı taşlarıdır. Demokrasilerin vazgeçilmez unsurlarıdır. Dünyada ilk siyasi parti ABD’de 1828 yılında kurulan ‘’Demokratik Parti’’ olurken bizde ilk siyasi parti 1889 yılında kurulan ‘’İttihat ve Terakki Cemiyeti’’ olmuştur.
Cumhuriyet Dönemi ilk siyasi partimiz ‘’Cumhuriyet Halk Fırkası’’, çok partili demokratik yaşamın ilk partisi ise Nuri Demirağ’ın kurduğu ‘’Milli Kalkınma Partisi’’ olmuştur. Çok partili yaşamın başladığı 1945 yılından bu yana ülkemizde 219 siyasi parti kurulmuştur. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 16.09.2014 tarihli, faaliyette olan siyasi partiler listesinde 89 partinin olduğunu görmekteyiz(1). 2014 yılında temmuz ayında 6, ağustos ayında 2, eylül ayı içersinde de 1 olmak üzere toplam 13 yeni siyasi partimiz siyasal faaliyetlerini yerine getirmeye başlamışlardır.

Bu çalışmada, 125 yıllık siyasi parti geçmişimizdeki toplam siyasi parti sayımızın %10,04’ünü oluşturan 22 hülle partisi, hülle kavramı, ortaya çıkış sebepleri, hülle partilerinin hangileri olduğu irdelenmeye çalışıldı.

Hülle ve Hülle Partisi Nedir?

Hülle; Türk Dil Kurumu Sözlüğü’nde ‘’Medeni Kanun’un kabulünden önce, kocasından üç kez boşanan kadının, yine eski kocasıyla evlenebilmesi için yabancı bir erkeğe bir günlüğüne nikâh edilmesi.’’ olarak ifade edilmiştir(2). Daha geniş tanım yapılırsa:
Hülle: Fıkıhta, talak-ı selase ile boş düflen kadının, her iki tarafın da pişmanlık duyarak tekrar birleşme isteklerinin şer’an mümkün ve helal olabilmesi için bir başka erkekle evlenip boşanması ve iddet süresini doldurarak eski eşi ile evlenebilir hale gelmesi(3).

Milletvekili transferlerini önlemek ve parti değiştirmeleri önlemek için 1982 Anayasası’nda 84. Maddesine konulan “…partisinden istifa ederek; başka bir partiye giren…” milletvekilinin üyeliğinin düşmesine, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile karar verilir hükmü yer almaktaydı.

Yine ayrıca “Partisinden istifa eden milletvekili bir sonraki seçimde, istifa tarihinde mevcut herhangi bir partinin genel merkez organlarınca aday gösterilemez” hükmü de yer almaktaydı. Milletvekilleri bu yasağı aşmak için bir formül bulmuşlardı. Formül çok basitti; partinden istifa et, yeni bir parti kur, sonra katılmak istediğin partiye iltihak et. Kurulan bu yeni paravan partilere ‘’hülle partisi’’ denilmekteydi.

Aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi, bu partilerin, ömürlerinin 1 ayı bulamadan kapanmış olması, asıl kurulma sebeplerinin, milletvekili transferini yasal yollardan gerçekleştirmek olduğunu açık bir şekilde onaylamaktadır. Burada dikkati çeken nokta, milletvekillerinin grup şeklinde “fikir değiştirmesi” ve sonra yine tekrar “fikir değiştirerek” eski partisine dönmesidir. Bu maddenin varlığının altında 1980 sonrası siyasal hayatta istikrarı koruyabilme anlayışı olsa da, yasakçı ve siyasal hayatı zapturapt altına alan vesayetçi anlayış kabul edilemez gerçekliktir(4).

Siyasal yaşam üzerindeki kısıtlamaların kalktığı 1995 anayasa değişikliği ile demokrasimize özgü ‘’ hülle partisi’’ adıyla kurulan paravan parti furyası/angaryası son bulmuştur.

Kaynak: Nigar Değirmenci, Milletvekili Transferinin Siyasal Etik Boyutu, 2005
Tablodaki 19 partiye ek olarak Ahmet GENÇER’in 2004 yılında yayımlanan yüksek lisans tez çalışmasında ‘’Yeşil Türkiye Partisi, Türkiye İçin Birlik Partisi ve Demokratik Sosyalist Partisi’’ hülle partileri olarak yer almıştır(5).
Sonuç Yerine
1945’den bugüne 219 farklı siyasi partinin kurulmasının farklı sebepleri vardır. Bunların bazıları; Demokrasinin gelişmesi, düşünce ve fikir özgürlüğü veya kısıtlamaları,1982 Anayasası, Siyasi Partiler Kanunu, Seçim Kanunu, parti tüzükleri, parti içi demokrasi vb.
Hülle Partisi kavramını ortaya çıkaran etmen ise 1982 Anayasası’nın parti değiştirmeyi yasak kılan 84. Maddesini aşmak için uygulanan paravan parti kurma formülü olmuştur. Bu yasak 1995’deki değişiklikle kalkmış ve Türk siyasetinde oynanan parti açma oyunu da son bulmuştur.
Yeni yapılacak Anayasa ile birlikte Seçim Kanunu ve Siyasi Partiler Kanunu’nda yapılacak demokratik değişikler ülkemizin demokrasi algısını, parti içi demokrasiyi, halkın siyasete katılımı ve halkın yönetime katılma isteğindeki mevcut seviyeyi daha üst seviyeye taşıyacaktır.
Dipnotlar
1) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, 16.09.2014 Tarihi İtibariyle Faaliyette Olan Siyasi Partilerin Tam Listesi, http://www.yargitaycb.gov.tr/belgeler/site/documents/SPartiler16092014.pdf.
2) Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük, http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.54229e48e25cb0.63566998.
3) Ahmet GENÇER, Türk Siyasal Hayatında Hülle Partileri 1985-1995, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2004: s. 28.
4) Nigar Değirmenci, Milletvekili Transferinin Siyasal Etik Boyutu, Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu, 19.11.2005, s. 2-3.
5) GENÇER, Ahmet (2004), Türk Siyasal Hayatında Hülle Partileri 1985-1995, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2004: s. 45.
Kaynakça
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, 06.08.2014 Tarihi İtibariyle Faaliyette Olan Siyasi Partilerin Tam Listesi, http://www.yargitaycb.gov.tr/belgeler/site/documents/SPartiler06082014.pdf, Erişim Tarihi: (10.09.2014)
GENÇER, Ahmet (2004), Türk Siyasal Hayatında Hülle Partileri 1985-1995, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, s. 28.
DEĞİRMENCİ Nigar (2005), Milletvekili Transferinin Siyasal Etik Boyutu, Siyasette ve Yönetimde Etik Sempozyumu, Sakarya, 19.11.2005, s. 2-3.
Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük, http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.54229e48e25cb0.63566998 Erişim Tarihi: (10.09.2014)
ERKEK, Seyida (2008), Hülle Partileri, Konya Ticaret Odası Araştırma Servisi, Konya.

Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı